Vandaag Magazine

door: Merel van der Lande
voor: Vandaag Magazine

In het herfstnummer: Op Ontdekking – schuldig

Schuldgevoel lijkt een heleboel gezichten te hebben. Redacteur Merel van der Lande onderzoekt haar eigen schuldgevoel en de zin en onzin ervan en gaat met Vera in gesprek.

Al jaren heb ik De Emotie Encyclopedie van Vera Helleman in mijn kast staan. In het boek onderscheidt de emotie-expert verschillende categorieën, zoals liefde, angst, afkeer, boosheid en schuld en schaamte. In die laatste categorie staan naast schaamte en schuldgevoel ook emoties als zelfhaat, minachting, berouw, spijt, machteloosheid en acceptatie. Ik herken er een heleboel en besluit Vera eens te bellen. ‘Het is de emotiegroep waar we het meest onder lijden’, zegt Vera als ik haar vertel dat schuld en schaamte de categorie is waar ik zelf de meeste emoties in opzoek.
‘Schuld- en boetedoening zitten ingebakken in onze maatschappij, in het Christelijke geloof. Het is een soort zweepslag die we onszelf continu geven. Maar het maakt alles donker.’ Schuldgevoel gaat over goed en fout vertelt Vera. Wat heb ik of wat heeft de ander fout gedaan? ‘Het gaat over identiteit, over wie je bent. Het doet pijn omdat we ons identificeren met bepaalde overtuigingen die we over onszelf hebben.’ Ik denk aan onze wereldreis. Ik ben toch zo voor duurzaamheid? Hoe kan ik dan bewust naar de andere kant van de wereld vliegen? ‘
Alle emoties zijn richtingaanwijzers.  In geval van schuldgevoel nodigen ze je uit om op een andere manier naar jezelf en situaties te kijken’, zegt Vera. Hmm… hoe dan? Want door te reizen draag ik bij aan de klimaatcrisis – dat is een feit. Moet ik dan alles wat ik wil maar gewoon zonder schuldgevoel doen? Vera: ‘In feite is schuldgevoel heel egoïstisch. Het gaat om wat jíj goed en fout vindt.
Schuldgevoel vraagt je daarom ofwel acceptatie te vinden in dat wat je niet goed vindt, ofwel je gedrag in lijn te brengen met je eigen overtuigingen. Iedere emotie leidt je uiteindelijk naar een route die voor mee balans zorgt.’